De kinderopvangsector staat op een kantelpunt.

De kinderopvangsector staat op een kantelpunt. Wat jarenlang goed werkte, staat onder druk door maatschappelijke en beleidsmatige opgaven. Jaco Donselaar, voorzitter van de Raad van Bestuur bij Wij zijn JONG, schetst waarom de doorontwikkeling van de sector vraagt om het verbinden van lokale kracht met meer samenhang op sectorniveau.

‘Lokale en regionale variëteit heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in hoe de kinderopvang sector zich heeft ontwikkeld,’ begint Jaco. ‘Organisaties ontwikkelden zich met een eigen signatuur, maakten -en maken- eigen keuzes en zijn stevig verankerd in wijken en dorpen. Die lokale kracht heeft de sector mede gevormd tot wat zij nu is. Die basis blijft essentieel. Onze vestigingen staan in de wijken, dichtbij ouders, scholen, en kennen de omgeving. Juist daar wordt zichtbaar wat kinderen nodig hebben en waar je het verschil kunt maken.’

Maar de context waarin we dit allemaal doen, is sterk veranderd. ‘De opgaven waar we nu voor staan, zijn groter en concreter geworden. Met de in 2025 verkregen herbevestiging van het nieuwe financieringsstelsel is eens te meer duidelijk welke kant de sector op beweegt: meer toegankelijkheid, eenvoud en een breder bereik van kinderopvang. Dat is een goede ontwikkeling, omdat we daarmee bewegen richting kinderopvang die voor ieder kind bereikbaar is. Maar het gaat ook veel betekenen voor betrokken partijen.’

‘De vraag naar kinderopvang zal groeien, dat is wel duidelijk. Tegelijk spelen er zorgen rondom de beschikbare capaciteit van mensen en passende huisvesting. Die bepalen uiteindelijk hoeveel plekken we kunnen bieden. Als we stappen zetten richting meer toegankelijkheid, met onder meer directe financiering en het mogelijk vervallen van de arbeidseis voor kinderopvangtoeslag, vraagt dat ook iets van hoe we de sector organiseren. Dit kunnen we alleen gezamenlijk oppakken.’

Er is iets bijgekomen.

Volgens Jaco zit de verandering daarmee niet alleen in de opgaven zelf, maar ook in de context waarin keuzes tot stand komen. ‘Beleidskeuzes en prioriteiten lopen niet altijd gelijk op met wat nodig is in de praktijk. Dat schuurt soms en vraagt om duidelijke keuzes.’ De kernvraag wordt daarmee scherper: ‘Hoe geven we samen een goed antwoord op die groeiende vraag in aantal en kwaliteit. Op een manier die werkbaar en betaalbaar blijft?’

Die dynamiek heeft ook invloed op de manier waarop organisaties zich tot elkaar verhouden. ‘Vraagstukken rond toegankelijkheid, arbeidsmarkt en financiering stoppen niet bij de grenzen van één organisatie of regio. Wat lokaal zichtbaar wordt, hangt samen met landelijke keuzes.’ Dat vraagt om meer samenhang. ‘Niet om verschillen weg te 26 nemen, maar om ze te verbinden. Door signalen, dilemma’s en oplossingen uit de praktijk te delen, kunnen we als sector veel consistenter en daarmee ook krachtiger optreden.’ Die beweging ziet Jaco terug in initiatieven als de Kwaliteitscode Kinderopvang, de Kinderopvangraad en PPINK. ‘Ook daar zoeken organisaties elkaar op om signalen en standpunten beter te verbinden. Dat helpt om in maatschappelijke en beleidsmatige discussies herkenbaar te zijn.’

Beleidsontwikkelingen als spiegel.

Die opgave wordt zichtbaar in de discussie over de inrichting van het nieuwe stelsel, waaronder de mogelijke aanwijzing van de kinderopvang als DAEB. ‘De keuzes rond het nieuwe stelsel raken de hele sector. Niet alleen in hoe organisaties werken, maar ook in de samenwerking met gemeenten, scholen en gezinnen. Ze beïnvloeden de ruimte en de mogelijkheden om te investeren en waarin die investeringen worden gedaan. Daarmee hebben ze grote invloed op hoe kinderopvangorganisaties invulling geven aan maatschappelijke opgaven. Organisaties hebben zich te verhouden tot deze ingrijpende ontwikkelingen, waarbij verschillende perspectieven naast elkaar bestaan.’

‘En dat is logisch. We hebben verschillende organisatievormen en achtergronden. Maar juist dan is het belangrijk dat je elkaar blijft vasthouden op wat je samen te doen hebt.’

Professionalisering van de kinderopvang betekent volgens Jaco dan ook iets extra’s. Het gaat niet alleen om het leveren van goede dienstverlening, maar ook om hoe je het als sector samen organiseert en er gezamenlijk voor staat. ‘Niet dat je het overal over eens hoeft te zijn, maar wel dat je samen verantwoordelijkheid neemt voor de richting van de sector. En dat je naar buiten toe een herkenbaar en samenhangend verhaal laat zien, vanuit onze maatschappelijke opdracht, met altijd het belang van kinderen en hun ouders als uitgangspunt.’

In die dynamiek ziet hij ook een rol voor Wij zijn JONG. ‘Wij verbinden wat er speelt in de praktijk met het gesprek in de sector en met partijen als het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.’

Betekenis voor lokale en regionale partners.

Voor gemeenten en scholen is die samenhang direct merkbaar. ‘Zij werken met meerdere kinderopvangorganisaties tegelijk. Als de sector daarin tegenstrijdig of versnipperd naar buiten treedt, maakt dat samenwerking ingewikkelder. En meer samenhang helpt ook om als sector duidelijker richting te geven wat partners van ons kunnen verwachten. Zodat we ook hier het gesprek voeren waar het om gaat: ontwikkeling van kinderen, inclusie en continuïteit.’

Samen oppakken.

Voor Jaco is duidelijk wat dat vraagt van de sector. ‘De lokale kracht blijft het fundament. Maar de opgaven waar we voor staan, vragen dat we elkaar meer opzoeken. Alleen zo kunnen we op een verantwoorde manier invulling geven aan de groei en de verwachtingen die op ons afkomen. In die samenwerking zijn onze professionals de drijvende kracht. Hun expertise en betrokkenheid zijn onmisbaar om als sector iedere dag bij te dragen aan de ontwikkeling van kinderen.’